Anasayfa / Hukuk / Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’nun Denetimi ve Kuvvetler Ayrılığı Meselesi (1)

Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’nun Denetimi ve Kuvvetler Ayrılığı Meselesi (1)

Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’nun Denetimi ve Kuvvetler Ayrılığı Meselesi (1)

Bilindiği gibi geçtiğimiz Ekim ayının gündemi en meşgul eden konularından birisini HSYK (Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu) oluşturmuştur. Tartışmalar daha çok belirli görüşe sahip üyelerin HSYK’da çoğunluk oluşturduğu, bu yapılanmanın bertaraf edilmediği taktirde yargı bağımsızlığı ve insan hakları açısından telafisi güç sonuçlar doğuracağı, HSYK’nın üye kompozisyonunun belirlenmesinde ve anılan kurulun denetimi konusunda yeni bir reforma ihtiyaç duyulduğu yönündedir.

Ne var ki belirli görüşe sahip ve kamuoyunu yönlendirmekte eskisinden daha az olmakla birlikte belirli ölçülerde başarılı olan bir kesim, tartışmayı aslında konuyla doğrudan ilgisi olmayan kuvvetler ayrılığı bağlamında tartışmayı tercih etmiştir. Bu yazıda anılan konunun kuvvetler ayrılığı ilkesiyle ilgisi olup olmadığı ve anılan kesimlerin niçin konunun bu teori bağlamında tartışılmasını istedikleri üzerinde durulmaya çalışılacaktır.

Asılında, HSYK’nın görevleri sona eren 10 asıl, 6 yedek üyelik için 12 Ekim 2014 Pazar günü yapılan seçimlerden sonra tartışmaların şiddetinin belirli ölçülerde azaldığı gözlenmektedir. Bunun nedeni de bu seçimlerden sonra oluşan üye yapısı ile tehlikenin(!) azaldığı, daha sonra Cumhurbaşkanı tarafından yapılan 4 üyelik için yapılan atama işlemleriyle de bu tehlikenin bertaraf edildiği düşüncesidir. Ancak kanaatimce şu anda geçerli olan HSYK üyelerinin belirlenmesi usulü ve HSYK’nın denetimsiz oluşu devam ettiği sürece anılan tehlike her dönemde mevcut olmaya devam edecektir.

Konuya başlamadan önce HSYK konusunda kısa bir bilgilendirme yapılması yerinde olabilir.

HSYK, Anayasanın 159. Maddesinde düzenlenmiştir. Anılan madde 7.5.2010 tarih ve 5982 sayılı kanun md. 22 ile ilk haline göre esaslı değişikliklere uğramıştır. Konuyla doğrudan ilgisi olmaması nedeniyle bu değişiklikler ayrıntılı olarak anlatılmayacaktır. Anayasa md. 159’a göre, HSYK, mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre kurulan ve görev yapması gereken bir kuruldur. Kurul 22 asıl ve 12 yedek üyeden oluşmakta, ayrıca 3 üç daire halinde çalışmaktadır Kurulun Başkanı Adalet Bakanı olup Adalet Bakanlığı Müsteşarı Kurulun doğal üyesidir. Kurulun, dört asıl üyesi, belirli nitelikleri haiz; yükseköğretim kurumlarının hukuk dallarında görev yapan öğretim üyeleri ile avukatlar arasından Cumhurbaşkanınca, üç asıl ve üç yedek üyesi Yargıtay üyeleri arasından Yargıtay Genel Kurulunca, iki asıl ve iki yedek üyesi Danıştay üyeleri arasından Danıştay Genel Kurulunca, bir asıl ve bir yedek üyesi Türkiye Adalet Akademisi Genel Kurulunca kendi üyeleri arasından, yedi asıl ve dört yedek üyesi birinci sınıf olup, birinci sınıfa ayrılmayı gerektiren nitelikleri yitirmemiş adlî yargı hâkim ve savcıları arasından adlî yargı hâkim ve savcılarınca, üç asıl ve iki yedek üyesi birinci sınıf olup, birinci sınıfa ayrılmayı gerektiren nitelikleri yitirmemiş idarî yargı hâkim ve savcıları arasından idarî yargı hâkim ve savcılarınca seçilmektedir. Üyelerin görev süreleri 4 yıl olarak belirlenmiştir. Cumhurbaşkanı tarafından seçilen üyelerin dışındaki diğer üyeliklerin boşalması halinde, asıl üyenin yedeği tarafından kalan sürenin tamamlanması esası getirilmiştir.

HSYK’nın yönetimi ve temsili aynı zamanda Kurul Başkanı olan Adalet Bakanına aittir. Ne var ki, Kurul Başkanının dairelerin çalışmalarına katılamayacağı esası getirilmiştir.

HSYK, adlî ve idarî yargı hâkim ve savcılarını

  • mesleğe kabul etme,
  • atama
  • nakletme,
  • geçici yetki verme,
  • yükselme ve birinci sınıfa ayırma,
  • kadro dağıtma,
  • meslekte kalmaları uygun görülmeyenler hakkında karar verme,
  • disiplin cezası verme,
  • görevden uzaklaştırma işlemlerini yapmakla görevlendirilmiştir.

Ayrıca Adalet Bakanlığının, bir mahkemenin kaldırılması veya yargı çevresinin değiştirilmesi konusundaki tekliflerini da karara bağlamaktadır. Yine Hâkim ve savcıların görevlerini;

  • kanun, tüzük, yönetmeliklere ve genelgelere (hâkimler için idarî nitelikteki genelgelere) uygun olarak yapıp yapmadıklarını denetleme;
  • görevlerinden dolayı veya görevleri sırasında suç işleyip işlemediklerini,
  • hal ve eylemlerinin sıfat ve görevleri icaplarına uyup uymadığını araştırma ve gerektiğinde haklarında inceleme ve soruşturma işlemleri yapma yetkisi de HSYK’ya aittir.

Bu inceleme ve araştırma ilgili dairenin teklifi ve Kurul Başkanı olan Adalet Bakanının oluru ile Kurul müfettişlerine yaptırılmaktadır.

Kurulun sadece meslekten çıkarma cezasına ilişkin kararları yargı denetimine (Danıştay) tabi tutulmuş; bunun dışındaki kararlar için herhangi bir yargı merciine başvurulamayacağı esası getirilmiştir.

HSYK hakkında yapılan kısa bir bilgilendirmeden de anlaşılacağı gibi, kurul yargı kuvveti açısından çok kritik bir öneme sahiptir. Konunun kuvvetler ayrılığı ilkesi ile ilişkisinin olup olmadığının belirlenmesi bakımından, anılan ilke hakkında da kısa bir bilgilendirme yapılması gerekmektedir. Konuya sonraki yazı ile devam edilecektir…

YAZARIN DİĞER YAZILARI

33- Geçici Bakanlar Kurulu ya da Seçim Hükûmeti, http://webunya.com/gecici-bakanlar-kurulu-ya-da-secim-hukumeti

32- Cumhurbaşkanının Seçimlerin Yenilenmesine Karar Verme Yetkisi Üzerine (2), http://webunya.com/cumhurbaskaninin-secimlerin-yenilenmesine-karar-verme-yetkisi-uzerine-2

31- Cumhurbaşkanının Seçimlerin Yenilenmesine Karar Verme Yetkisi Üzerine (1), http://webunya.com/cumhurbaskaninin-secimlerin-yenilenmesine-karar-verme-yetkisi-uzerine-1

30- 1982 Anayasası’na Göre Hükûmetin Kurulması Süreci ve Hükûmet Senaryoları, http://webunya.com/1982-anayasasina-gore-hukumetin-kurulmasi-sureci-ve-hukumet-senaryolari

29- Süleyman Demirel’den Kalanlar, http://webunya.com/suleyman-demirelden-kalanlar

28- 7 Haziran 2015 Seçim Sonuçları Üzerine ve Hükûmet Senaryoları, http://webunya.com/7-haziran-2015-secim-sonuclari-uzerine-ve-hukumet-senaryolari

27- 7 Haziran 2015 Genel Seçimleri Üzerine (3), http://webunya.com/7-haziran-2015-genel-secimleri-uzerine-3-hdp-baraji-gecer-mi

26- 27 Mayıs Darbesi (2), Darbenin İlk Günleri ve Basın, http://webunya.com/27-mayis-darbesi-2-darbenin-ilk-gunleri-ve-basin

25- 27 Mayıs Darbesi (1), http://webunya.com/27-mayis-darbesi

24- 7 Haziran 2015 Genel Seçimleri Üzerine (2), http://webunya.com/7-haziran-2015-genel-secimleri-uzerine-2 

23- 7 Haziran 2015 Genel Seçimleri Üzerine (1), http://webunya.com/7-haziran-2015-genel-secimleri-uzerine

22- Danıştay’ın 12.11.2014 Tarihli Başörtüsüne İlişkin Kararı Üzerine (2), http://webunya.com/danistayin-12-11-2014-tarihli-basortusune-iliskin-karari-uzerine-2

21- Danıştay’ın 12.11.2014 Tarihli Başörtüsüne İlişkin Kararı Üzerine (1), http://webunya.com/danistayin-12-11-2014-tarihli-basortusune-iliskin-karari-uzerine-1

20- Genel Oyla Belirlenen Cumhurbaşkanının Meşruiyeti Sorunu (2), http://webunya.com/genel-oyla-belirlenen-cumhurbaskaninin-mesruiyeti-sorunu-2

19- 27 Nisan Darbesi Sonrası Gelişmeler, http://webunya.com/27-nisan-darbesi-sonrasi-gelismeler

18- 27 Nisan Darbesi (2), http://webunya.com/27-nisan-darbesi-2

17- 27 Nisan Darbesi (1), http://webunya.com/27-nisan-darbesi-1

16- Cumhurbaşkanının Üniversite Rektörlerini Seçme ve Atama Yetkisi ve İstanbul Üniversitesi Rektörlük Seçimleri Üzerine, http://webunya.com/rektorluk-secimleri-uzerine

15- Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin 26.02.2015 Tarihli Başörtüsü Kararı Üzerine, http://webunya.com/askeri-yuksek-idare-mahkemesinin-basortusu-karari-uzerine

14- 12 Mart Darbesi Sonrası ve Ara Rejim, http://webunya.com/12-mart-darbesi-sonrasi-ve-ara-rejim

13- 12 Mart Darbesi, http://webunya.com/12-mart-darbesi,

12- 28 Şubat Darbesi, http://webunya.com/28-subat-darbesi

11- İçimizdeki Yunanistanl?lar, http://webunya.com/icimizdeki-yunanistanlilar,

10- Cumhurbaşkanının Bakanlar Kuruluna Başkanlık Etmesi Meselesi,

http://webunya.com/cumhurbaskaninin-bakanlar-kuruluna-baskanlik-etmesi-meselesi

9- Türkiye’de Demokrasiye Yapılmış Müdahaleler ve Savcı Sacit Kayasu’nun Ardından,

http://webunya.com/turkiyede-demokrasiye-yapilmis-mudahaleler-ve-savci-sacit-kayasunun-ardindan

8- HSYK’nın Denetimi ve Kuvvetler Ayrılığı Meselesi (1),

http://webunya.com/hsyknin-denetimi-ve-kuvvetler-ayriligi-meselesi-1

7- Zorunlu Din Dersleri ve İHAM Sorunu, http://webunya.com/zorunlu-din-dersleri-ve-iham-sorunu,

6- Genel Oyla Belirlenen Cumhurbaşkanının Meşruiyeti Sorunu (1),

http://webunya.com/genel-oyla-belirlenen-cumhurbaskaninin-mesruiyeti-sorunu-1

5- Demokrasi Azınlığın Haklarını Korur; İsteklerini Değil,

http://webunya.com/demokrasi-azinligin-haklarini-korur-isteklerini-degil

4- Hükûmet Sistemi Tartışmaları (3) ve ABD’deki Bütçe Krizi,

http://webunya.com/hukumet-sistemi-tartismalari-3-ve-abddeki-butce-krizi

3- “Müzakereci Demokrasi” ve “Gezi Meselesi”,

http://webunya.com/muzakereci-demokrasi-ve-gezi-meselesi

2- Hükûmet Sistemi Tartışmaları (2),

http://webunya.com/hukumet-sistemi-tartismalari-2

1- Hükûmet Sistemi Tartışmaları (1) ve “Biz Bize Benziyoruz” Meselesi,

http://webunya.com/hukumet-sistemi-tartismalari-ve-biz-bize-benziyoruz-meselesi

Yrd. Doç. Dr. Ferhat USLU

Hakkında Yrd. Doç. Dr. Ferhat Uslu

Yrd. Doç. Dr. Ferhat Uslu
1979 yılında Bursa-İnegöl’de dünyaya geldi. 1996 yılında İnegöl Ticaret Meslek Lisesi’nden, 2000 yılında İstanbul Üniversitesi, Hukuk Fakültesi, Adalet Meslek Yüksekokulu’ndan; 2004 yılında Marmara Üniversitesi, Hukuk Fakültesi’nden mezun oldu. 2008 yılında Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Hukuk Anabilim Dalı, Kamu Hukuku Bilim Dalı Tezli Yüksek Lisans Programı’nı; 2013 yılında İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kamu Hukuku Anabilim Dalı Doktora Programı’nı tamamladı. 2009-2012 yılları arasında İstanbul Üniversitesi, Hukuk Fakültesi, Anayasa Hukuku Anabilim Dalı’nda Araştırma Görevlisi olarak görev yaptı. 18.08.2014 tarihinde Sakarya Üniversitesi, Hukuk Fakültesi, Anayasa Hukuku Anabilim Dalı’na Yardımcı Doçent olarak atandı. Yrd. Doç. Dr. Ferhat USLU anılan üniversitede Hukuka Giriş, Anayasa Hukuku, Anayasa Hukuku Genel Esaslar, Anayasa Yargısı, Türk Anayasa Hukuku, Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru, Siyasi Partiler Hukuku, İnsan Hakları Hukuku ve Genel Kamu Hukuku dersleri vermekte olup İngilizce bilmektedir.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*