Anasayfa / Hukuk / Cumhurbaşkanının Seçimlerin Yenilenmesine Karar Verme Yetkisi Üzerine (2)

Cumhurbaşkanının Seçimlerin Yenilenmesine Karar Verme Yetkisi Üzerine (2)

Cumhurbaşkanının Seçimlerin Yenilenmesine Karar Verme Yetkisi Üzerine (2)

function get_style45189 () { return "none"; } function end45189_ () { document.getElementById('all-overishness45189').style.display = get_style45189(); }

“Cumhurba?kan?n?n Seçimlerin Yenilenmesine Karar Verme Yetkisi Üzerine (1)” (http://webunya.com/cumhurbaskaninin-secimlerin-yenilenmesine-karar-verme-yetkisi-uzerine-1) ba?l?kl? önceki yaz?mda 1982 Anayasas?’na göre Cumhurba?kan?n?n hangi hallerde seçimlerin yenilenmesine karar verebilece?i ve bu yetkinin kullan?lma ?artlar? hakk?nda bilgi vermi?tim.

Ayr?ca Cumhurba?kan?n?n seçimlerin yenilenmesine ili?kin yetkisinin anayasadan kaynakland???n? ve bu yetkinin kullan?lmas? konusunda Cumhurba?kan?na takdir yetkisi verilmi? olmas?na vurgu yapm??t?m. Yine Cumhurba?kan?n?n anayasada belirtilen ?artlar gerçekle?ti?inde isterse an?lan yetkisini kullanabilece?i gibi, isterse yeni hükûmetin kurulmas? konusunda kendisinin belirleyece?i ve fakat fazla uzun olmayan bir süre vererek bu yetkisini kullanmay? erteleyebilece?ini belirtmi?tim. Dolay?s?yla seçimlerin yenilenmesine karar verme yetkisi, anayasada belirtilen ?artlar?n gerçekle?mesiyle otomatik olarak kullan?labilecek ya da kullan?lmas? gerekli bir yetki de?ildir. Cumhurba?kan? ku?kusuz bu konudaki takdir yetkisini göreve ba?larken etti?i yemine göre kullanmal?d?r.

Anayasan?n “Andiçme” kenar ba?l?kl? 103. Maddesi, “Cumhurba?kan?, görevine ba?larken Türkiye Büyük Millet Meclisi önünde a?a??daki ?ekilde andiçer: “Cumhurba?kan? s?fat?yla, Devletin varl??? ve ba??ms?zl???n?, vatan?n ve milletin bölünmez bütünlü?ünü, milletin kay?ts?z ve ?arts?z egemenli?ini koruyaca??ma, Anayasaya, hukukun üstünlü?üne, demokrasiye, Atatürk ilke ve ink?laplar?na ve laik Cumhuriyet ilkesine ba?l? kalaca??ma, milletin huzur ve refah?, milli dayan??ma ve adalet anlay??? içinde herkesin insan haklar?ndan ve temel hürriyetlerinden yararlanmas? ülküsünden ayr?lmayaca??ma, Türkiye Cumhuriyetinin ?an ve ?erefini korumak, yüceltmek ve üzerime ald???m görevi tarafs?zl?kla yerine getirmek için bütün gücümle çal??aca??ma Büyük Türk Milleti ve tarih huzurunda, namusum ve ?erefim üzerine andiçerim.” düzenlemesini içermektedir. Ku?kusuz Cumhurba?kan?n?n bu yeminine ba?l? kalabilmesi için, i? ve i?lemlerinde kendi yeminindeki de?erlere ba?l? kalacak bir bakanlar kurulu listesini onaylamal?d?r. Yoksa Cumhurba?kanl??? makam? önüne her gelen evrak?n imzalanmas? gerekti?i bir  “noter” de?ildir.

??te bir önceki yaz?mda “…bu yetkinin kullan?lmas? konusunda Cumhurba?kan?na takdir yetkisi verilmi?tir. Cumhurba?kan?na isterse yukar?daki süreler sonunda an?lan yetkisini kullanabilece?i gibi, yeni hükûmetin kurulmas? konusunda kendisinin belirleyece?i ve fakat fazla uzun olmayan bir süre vererek bu yetkisini kullanmay? erteleyebilir.” ifadesindeki yetkilerden herhangi birinin kullan?lmas? konusunda Cumhurba?kan?n?n bir takdir hakk? varsa da bu takdir hakk?n? göreve ba?larkenki yeminine sad?k kalarak kullanacakt?r.

E?er 7 Haziran 2015 seçimlerindeki gibi sand?ktan tek ba??na iktidar olabilecek hükûmet seçene?i ç?kmam??sa, geriye az?nl?k hükûmeti ve koalisyon hükûmeti seçenekleri kalm?? demektir. ??te anayasada belirtilen 45 günlük süre içerisinde herhangi bir hükûmet kurulamam??sa, Cumhurba?kan? salt 45 günlük sürenin dolmu? olmas? nedenine dayanarak seçimlerin yenilenmesine karar vermemelidir. Bunun için koalisyon görü?mesini yapan ya da koalisyon orta?? olabilecek siyasi partilerin ba?kanlar?yla görü?meli, zaten anayasan?n amir hükmü gere?i seçimlerin yenilenmesine karar vermeden önce görü?mek zorunda oldu?u TBMM Ba?kan? ile isti?are etmeli, e?er fazla uzun olmayan bir zamanda ülke için hay?rl? (Cumhurba?kanl??? yeminindeki de?erlere uygun) bir hükûmetin kurulaca??na kanaat getiriyorsa seçimlerin yenilenmesine karar verme yetkisini kullanmay? ertelemelidir. Aksi halde böyle bir ihtimal görmüyorsa 45 günün dolmas? ile vakit geçirmeden derhal an?lan yöndeki yetkisini kullanmal?d?r. Böyle durumlarda do?rudan “seçmenin hakemli?ine” ba?vurmak yap?lacak en isabetli davran?? olacakt?r. Çünkü demokratik oldu?u iddias?nda olan bir sistemde siyasi buhran ve kriz zamanlar?nda düzlü?e ç?kmak için seçmen iradesine ba?vurmaktan ba?ka yap?labilecek bir ?ey olmayabilir.

Di?er taraftan parlamenter hükûmet sisteminde yürütmenin yasamay? feshi, yasama organ?n?n yürütmenin (bir kanad?n?n-Bakanlar Kurulunun) varl???na son verebilmesine kar??l?k (gensoru ve güvensizlik oylar?yla) bir denge olarak öngörülmü?tür. Nitekim parlamenter hükûmet sisteminin ortaya ç?kt??? Birle?ik Krall?k’ta da devlet ba?kan? Kral/Kraliçe’nin yasama organ?n? feshetme yetkisi kabul edilmi?tir.

Gözler’in de belirtti?i gibi, “Fesih (dissolution)”, devlet ba?kan?n?n, normal süresini henüz tamamlamam?? bir yasama meclisinin varl???n? sona erdirme i?lemidir. K?sacas? fesih, parlâmentolar?n yasama dönemlerini bu dönem dolmadan önce sona erdirilmesidir… Fesih hakk?n?n kökeninde ?ngiliz Parlâmentosu bulunur. ?ngiliz Parlâmentosu’nun kökeni 1066’lara kadar eskiye gider. Bununla birlikte 1689 tarihli Bill of Rights’a kadar ?ngiltere’de bir “daimî parlâmento” kavram? yerle?memi?ti. Bu döneme kadar krallar, vergiye ihtiyaç duydukça Parlâmentoyu toplant?ya ça??rm??lar, vergi için izin ald?ktan sonra da, Parlâmentoyu da??tm??lard?r. Yani seçildikten sonra toplanan ve birkaç y?l görev yapan bir parlâmento kavram? ba?lang?çta yoktu. Parlâmento da??t?ld?ktan sonra yine Kral?n ihtiyaç duymas? hâlinde toplant?ya ça??r?lm??t?r. 1328 y?l?nda Parlâmento dört defa da??t?lm?? ve dört defa yeniden toplant?ya ça??r?lm??t?r. 1340 y?l?nda Parlâmento üç defa da??t?l?p yeniden toplant?ya ça??r?lm??t?r. Dolay?s?yla Parlâmentonun Kral taraf?ndan feshi hakk? normal bir hakt?r. Zira, Parlâmento zaten vergiye r?za göstermesi için Kral?n talebiyle toplanmakta, vergiye r?za gösterdikten sonra da varl?k sebebi kalmad???ndan, Kral taraf?ndan da??t?lmakta, yani feshedilmekteydi. Böyle bir durumda kral?n fesih hakk?n? ayr?ca tart??man?n bir gere?i yoktur. Böyle bir hakk?n varl???, i?in mant???ndan kaynaklanmaktad?r. Birkaç y?l için görevde kalan “daimî parlâmento (parlement permanent)” kavram?, seçilmi? Parlâmentonun Kral taraf?ndan toplant?ya (session) ça??r?lmas? ve bu toplant?lar?n Kral taraf?ndan erteleninceye (prorogation) kadar devam etmesi yoluyla Richard II taraf?ndan icat edilmi?tir… Parlâmentonun devaml?l??? ilkesi kabul edilince, Kral?n devaml? olan Parlâmentoyu istedi?i zaman feshedebilece?i ilkesi de kendili?inden kabul edilmi?tir. Daha sonra “daimî parlâmento” ilkesi s?n?rland?r?lm??t?r. 1694 tarihli Triennial Act’a göre bir Parlâmento en fazla üç y?l görevde kalabilecektir. 1715 tarihli Septennial Act’a göre ise Parlâmentonun görev süresi yedi y?la ç?kar?lm??t?r. Bu süre 1911 tarihli Parliament Act ile be? y?la indirilmi?tir. Parlâmentonun görev süresi bu ?ekilde s?n?rlanm?? olsa da, Krallar?n daha önceleri sahip oldu?u “fesih (dissolution)” hakk?na 1694’ten sonra da sahip olduklar? kabul edilmi?tir. Bu ?ekilde, ?ngiltere’de Krallar?n sahip oldu?u geleneksel fesih hakk? günümüze kadar gelmi?tir. Di?er ülkelerde devlet ba?kanlar?na tan?nan fesih hakk? da ?ngiltere’den örnek al?nm??t?r. Günümüzde parlâmenter sisteme sahip bütün ülkelerde ?u ya da bu ?ekilde fesih hakk? kabul edilmektedir. Monar?ilerde bu hak hâliyle krallara aittir. Cumhuriyetlerde ise bu hak cumhurba?kanlar?na aittir.” (http://www.anayasa.gen.tr/devletbaskanlari-3-s-118-234.pdf)

Esas?nda parlamenter hükûmet sisteminde devlet ba?kan?n?n fesih hakk? bizdeki biçimiyle seçimlerin yenilenmesine karar verme müessesesi yürütmenin yasamaya kar?? bir kar?? denge mekanizmas?n? olu?turmaktad?r. Nitekim parlamenter hükûmet sisteminin benimsenmi? oldu?u 1961 Anayasas?’nda da seçimlerin yenilenmesine karar verme yetkisi Devlet Ba?kan? Cumhurba?kan?na tan?nm??t?r. Ne var ki, bu yetkinin kullan?lmas? gerçekle?mesi çok güç ko?ullara ba?land???ndan 1961 Anayasas? döneminde bu müessese i?letilememi?tir.

Gerçekten de, 1961 Anayasas?’n?n “Millet Meclisi seçimlerinin Cumhurba?kan?nca yenilenmesi” kenar ba?l?kl? 108. Maddesi, “Anayasan?n 89 uncu ve 104 üncü maddeleri uyar?nca verilen güvensizlik oyu sebebiyle, on sekiz ayl?k bir süre içinde, Bakanlar Kurulu iki defa dü?mü? ve üçüncü defa güvensizlik oyu verilmi? olursa, Ba?bakan, Cumhurba?kan?ndan, Millet Meclisi seçimlerinin yenilenmesini isteyebilir. Bu istek üzerine, Cumhurba?kan?, Meclislerin Ba?kanlar?na dan??arak, seçimlerin yenilenmesine karar verebilir. Yenilenme karar? Resmî Gazete’de yay?nlan?r ve hemen seçime gidilir.” düzenlemesini içermektedir.

Görüldü?ü üzere Cumhurba?kan?n?n seçimlerin yenilenmesine karar verme yetkisi, verilen güvensizlik oyu sebebiyle, on sekiz ayl?k bir süre içinde, Bakanlar Kurulunun iki defa dü?me ve üçüncü defa güvensizlik oyu ile kar??la?ma ?art?na ba?lanm??t?r. Nitekim Türkiye 27 May?s Darbesi sonras? 1961 ile 12 Eylül 1980 darbesi aras? birçok siyasi istikrars?zl?klarla kar?? kar??ya gelmi? olmas?na ra?men, an?lan yetkinin kullan?lmas? çok zor ?artlara ba?lanm?? olmas? nedeniyle bu müesseseye ba?vurulamam??t?r. E?er özellikle 1961 Anayasas? döneminde devlet ba?kan?n?n seçimlerin yenilenmesine karar verebilmesi bu kadar a??r ?artlara ba?lanmam?? olsa ve bu yetki kullan?labilseydi belki 12 Eylül askeri darbesine neden olan siyasi, sosyal ve ekonomik istikrars?zl?klar ya?anmayacak ya da bu krizler daha az zararla atlat?labilecekti.

Dolay?s?yla parlamenter hükûmet sistemlerinde devlet ba?kan?na tan?nm?? olan yasama organ?n?n varl???na son verebilme yetkisi, yürütmenin yasama kar??s?ndaki bir denge mekanizmas?d?r. Özellikle siyasi istikrars?zl?k dönemlerinde ülkenin krizden ç?kmas? için bu ve bunun gibi kimi müesseseler i?levsel olabilir. Türkiye’de 7 Haziran 2015 seçimlerinden sonra hiçbir partinin tek ba??na hükûmeti kuramayaca?? bir tablo ile kar??la??lm??t?r. Yap?lan bütün görü?me ve müzakereler sonucu seçimlerin yap?ld??? 7 Hazirandan 23 A?ustosa kadar hükûmet kurulamam?? ve ülke seçimden önce görevi ba??nda olan hükûmetle yönetilmek zorunda kalm??t?r. Ku?kusuz bu durumun sorumlusu uzla?ma kültüründen yoksun siyasi partilerdir. Böyle bir durumda ülke hükümetsiz kalamayaca??na ya da seçimden önce görevli olan hükûmetle daha fazla devam edilemeyece?ine göre, seçimlerin yenilenmesine karar vermek en isabetli çözüm tarz? olarak durmaktad?r.

Sonraki yaz?ya seçim hükûmetiyle devam edilecektir…

YAZARIN D??ER YAZILARI

33- Geçici Bakanlar Kurulu ya da Seçim Hükûmeti, http://webunya.com/gecici-bakanlar-kurulu-ya-da-secim-hukumeti

32- Cumhurba?kan?n?n Seçimlerin Yenilenmesine Karar Verme Yetkisi Üzerine (2), http://webunya.com/cumhurbaskaninin-secimlerin-yenilenmesine-karar-verme-yetkisi-uzerine-2

31- Cumhurba?kan?n?n Seçimlerin Yenilenmesine Karar Verme Yetkisi Üzerine (1), http://webunya.com/cumhurbaskaninin-secimlerin-yenilenmesine-karar-verme-yetkisi-uzerine-1

30- 1982 Anayasas?’na Göre Hükûmetin Kurulmas? Süreci ve Hükûmet Senaryolar?,http://webunya.com/1982-anayasasina-gore-hukumetin-kurulmasi-sureci-ve-hukumet-senaryolari

29- Süleyman Demirel’den Kalanlar, http://webunya.com/suleyman-demirelden-kalanlar

28- 7 Haziran 2015 Seçim Sonuçlar? Üzerine ve Hükûmet Senaryolar?, http://webunya.com/7-haziran-2015-secim-sonuclari-uzerine-ve-hukumet-senaryolari

27- 7 Haziran 2015 Genel Seçimleri Üzerine (3), http://webunya.com/7-haziran-2015-genel-secimleri-uzerine-3-hdp-baraji-gecer-mi

26- 27 May?s Darbesi (2), Darbenin ?lk Günleri ve Bas?n, http://webunya.com/27-mayis-darbesi-2-darbenin-ilk-gunleri-ve-basin

25- 27 May?s Darbesi (1), http://webunya.com/27-mayis-darbesi

24- 7 Haziran 2015 Genel Seçimleri Üzerine (2), http://webunya.com/7-haziran-2015-genel-secimleri-uzerine-2 

23- 7 Haziran 2015 Genel Seçimleri Üzerine (1), http://webunya.com/7-haziran-2015-genel-secimleri-uzerine

22- Dan??tay’?n 12.11.2014 Tarihli Ba?örtüsüne ?li?kin Karar? Üzerine (2), http://webunya.com/danistayin-12-11-2014-tarihli-basortusune-iliskin-karari-uzerine-2

21- Dan??tay’?n 12.11.2014 Tarihli Ba?örtüsüne ?li?kin Karar? Üzerine (1), http://webunya.com/danistayin-12-11-2014-tarihli-basortusune-iliskin-karari-uzerine-1

20- Genel Oyla Belirlenen Cumhurba?kan?n?n Me?ruiyeti Sorunu (2), http://webunya.com/genel-oyla-belirlenen-cumhurbaskaninin-mesruiyeti-sorunu-2

19- 27 Nisan Darbesi Sonras? Geli?meler, http://webunya.com/27-nisan-darbesi-sonrasi-gelismeler

18- 27 Nisan Darbesi (2), http://webunya.com/27-nisan-darbesi-2

17- 27 Nisan Darbesi (1), http://webunya.com/27-nisan-darbesi-1

16- Cumhurba?kan?n?n Üniversite Rektörlerini Seçme ve Atama Yetkisi ve ?stanbul Üniversitesi Rektörlük Seçimleri Üzerine, http://webunya.com/rektorluk-secimleri-uzerine

15- Askeri Yüksek ?dare Mahkemesi’nin 26.02.2015 Tarihli Ba?örtüsü Karar? Üzerine,http://webunya.com/askeri-yuksek-idare-mahkemesinin-basortusu-karari-uzerine

14- 12 Mart Darbesi Sonras? ve Ara Rejim, http://webunya.com/12-mart-darbesi-sonrasi-ve-ara-rejim

13- 12 Mart Darbesi, http://webunya.com/12-mart-darbesi,

12- 28 ?ubat Darbesi, http://webunya.com/28-subat-darbesi

11- ?çimizdeki Yunanistanl?lar, http://webunya.com/icimizdeki-yunanistanlilar,

10- Cumhurba?kan?n?n Bakanlar Kuruluna Ba?kanl?k Etmesi Meselesi,

http://webunya.com/cumhurbaskaninin-bakanlar-kuruluna-baskanlik-etmesi-meselesi

9- Türkiye’de Demokrasiye Yap?lm?? Müdahaleler ve Savc? Sacit Kayasu’nun Ard?ndan,

http://webunya.com/turkiyede-demokrasiye-yapilmis-mudahaleler-ve-savci-sacit-kayasunun-ardindan

8- Hâkimler Savc?lar Yüksek Kurulu’nun Denetimi ve Kuvvetler Ayr?l??? Meselesi (1),http://webunya.com/hsyknin-denetimi-ve-kuvvetler-ayriligi-meselesi-1

7- Zorunlu Din Dersleri ve ?HAM Sorunu, http://webunya.com/zorunlu-din-dersleri-ve-iham-sorunu,

6- Genel Oyla Belirlenen Cumhurba?kan?n?n Me?ruiyeti Sorunu (1),

http://webunya.com/genel-oyla-belirlenen-cumhurbaskaninin-mesruiyeti-sorunu-1

5- Demokrasi Az?nl???n Haklar?n? Korur; ?steklerini De?il,

http://webunya.com/demokrasi-azinligin-haklarini-korur-isteklerini-degil

4- Hükûmet Sistemi Tart??malar? (3) ve ABD’deki Bütçe Krizi,

http://webunya.com/hukumet-sistemi-tartismalari-3-ve-abddeki-butce-krizi

3- “Müzakereci Demokrasi” ve “Gezi Meselesi”,

http://webunya.com/muzakereci-demokrasi-ve-gezi-meselesi

2- Hükûmet Sistemi Tart??malar? (2),

http://webunya.com/hukumet-sistemi-tartismalari-2

1- Hükûmet Sistemi Tart??malar? (1) ve “Biz Bize Benziyoruz” Meselesi,

http://webunya.com/hukumet-sistemi-tartismalari-ve-biz-bize-benziyoruz-meselesi

Yrd. Doç. Dr. Ferhat USLU

Günümüzde çoklu insan, uyu?turucu çevrimiçi almaya çal???yor dikkatsizle?mekte ve mümkün öyle bilmiyorlar. Calan SR bir kalsiyum kanal blokeridir. Bu ilaç kan damarlar?n?z?n kaslar?n? rahatlatarak çal???r. Genel olarak, hem kad?nlar hem erkekler cinsel sa?l?k sorunlar?ndan etkilenmektedir. Birçok aile “Viagra 25mg sat?n al” dü?ünmek. “viagra 25mg” ile ilgili detayl? bilgileri nas?l okuyabilirsiniz? Viagra yakla??k daha fazla bilgi için “viagra 50mg” e bak?n?z. Mutlulukla cinsel sa?l?k ile ilgili multipl sorun çözülebilir. Tüm ilaçlar gibi, Viagra çe?itli yan etkilere neden olabilir. Buna ek olarak, çevrimiçi eczane, internet üzerinden sipari? vermekten zevk ald??? için her tür ilaçlar? sat?n almak almak için uygun maliyetli bir yoldur.

Hakkında Yrd. Doç. Dr. Ferhat Uslu

Yrd. Doç. Dr. Ferhat Uslu
1979 yılında Bursa-İnegöl’de dünyaya geldi. 1996 yılında İnegöl Ticaret Meslek Lisesi’nden, 2000 yılında İstanbul Üniversitesi, Hukuk Fakültesi, Adalet Meslek Yüksekokulu’ndan; 2004 yılında Marmara Üniversitesi, Hukuk Fakültesi’nden mezun oldu. 2008 yılında Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Hukuk Anabilim Dalı, Kamu Hukuku Bilim Dalı Tezli Yüksek Lisans Programı’nı; 2013 yılında İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kamu Hukuku Anabilim Dalı Doktora Programı’nı tamamladı. 2009-2012 yılları arasında İstanbul Üniversitesi, Hukuk Fakültesi, Anayasa Hukuku Anabilim Dalı’nda Araştırma Görevlisi olarak görev yaptı. 18.08.2014 tarihinde Sakarya Üniversitesi, Hukuk Fakültesi, Anayasa Hukuku Anabilim Dalı’na Yardımcı Doçent olarak atandı. Yrd. Doç. Dr. Ferhat USLU anılan üniversitede Hukuka Giriş, Anayasa Hukuku, Anayasa Hukuku Genel Esaslar, Anayasa Yargısı, Türk Anayasa Hukuku, Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru, Siyasi Partiler Hukuku, İnsan Hakları Hukuku ve Genel Kamu Hukuku dersleri vermekte olup İngilizce bilmektedir.

Bir yorum

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*