Anasayfa / Köşe Yazıları / 60- 70 ‘li Yıllar Arası Modern Dans’a Bakış

60- 70 ‘li Yıllar Arası Modern Dans’a Bakış

60- 70 ‘li Yıllar Arası Modern Dans’a Bakış

Merce Cunningham ve Yeni Biçimsel Aray??lar…

50’li y?llarda baz? koreograflar dans?n do?as?n? sorgulamaya ba?lad?lar. Koreografinin iyi tan?mlanm?? esaslar? oldu?una inan?l?yor, bu esaslar da koreograf?n ustal???n?n ölçütünü olu?turuyordu. Müzik ve tasar?m, dolay?s?yla da sanatsal ortakl?k koreograf?n amaçlar?na destek oluyordu. Ustal?k dü?üncesi dansç?lar?n baz? özel dans tekniklerinde yüksek derecede yetenekli olmas? gerekti?ini ima ediyordu. Koreograf, izleyicinin sahne üzerinde farkl? icrac?lara ve bölgelere odaklanmas?n? sa?layan bir çe?it ressam rolünü oynuyordu.
Bu dü?ünceler Merce Cunningham‘?n eserlerinde kendini çokça gösterdi. Koreograf?n yeni bir dans anlay??? olu?turmadaki kritik ad?m?, dans?n hikâye anlatmas? ya da duygu ifade etmesi gerekti?i dü?üncesini terk etmesiydi. Bu da d Cunningham’?n eserlerinde koreografi, müzik ve tasar?m birbirinden ba??ms?z olarak varl?k gösteriyordu. Her dans?n aç?kça tan?mlanm?? bir ba?? ortas? ve sonu olmas? gerekti?i anlay???ndan uzakla?m??t?. Koreografileri hareketlerin mant?ksal devaml?l???n? izleyip bir doruk noktas?na ula?m?yordu. Bilinçli bir tercihle dura?anl??? ke?fetmi?ti fakat bu hareket yoksunlu?u anlam?na gelmiyordu.Cunningham koreografilerinde sahne alan?n?n kullan?m? da de?i?iklik gösteriyordu. Solo danslar?n yer ald??? ön ve merkez odaklar? onun eserlerinde bulunmuyordu. ?zleyicinin dikkati belirli bir merkez üzerinde toplanm?yor, izleyici sahnede ayn? anda var olan birçok eylem aras?ndan izleyece?ini seçmeye yönlendiriliyordu.

Cunningham birçok eserinde belirsizlik ve ?ans yöntemini kulland?. Belirsizlik yöntemine göre, eserindeki belirli unsurlar icradan icraya de?i?iklik gösteriyordu. Bu unsurlar; hareket serilerinin s?ras?, giri? ve ç?k??lar, müzik, sahne ya da kostüm olabilirdi. Alan, zaman ve pozisyonlar? bir tabloya yerle?tirip yaz?-tura atarak hareket s?ralar?n?n birbirine ba?lanmas?n? belirledi?i Suite by Chance (?ans Süiti) adl? eseri ?ans yöntemine örnek olu?turdu. Belirsizlik ve ?ans yöntemleri, hareketlerin önceden çal???lm?? olmas? yönüyle do?açlamadan ayr?l?yordu. Cunningham geli?igüzelli?i ve keyfiyeti olumlu de?erler olarak görüyordu çünkü bunlar?n gerçek hayat?n ko?ullar? oldu?unu söylüyordu.

Koreograf, üründen çok üretim sürecine önem veriyordu. Öncelikli derdi izleyiciye hikâye anlatmak de?ildi. Bununla birlikte Winterbranch gibi nükleer sava??, toplama kamplar?n?, gemi enkaz?n? and?ran görüntüler olu?turdu?u, izleyicide güçlü ça?r???mlar olu?turan eserler de ortaya ç?kard?. Yine de herhangi bir eseriyle ilgili niyetini ya da duru?unu payla?may? tercih etmemi?, izleyicinin istedi?i ç?karsamay? yapabilmesi için onlar? özgür b?rakm??t?r. Cunningham’?n pek çok farkl? sanatç?yla ortak çal??mas? olmu?tu.Deneysel, cesur biçimlerin olu?umuna ön ayak oldu.

Yvonne Rainer

modern2

Rainer ve çal??ma arkada?lar? teatral dans? minimum araçlara indirgeyen bir tan?m ürettiler: icra alan?nda hareket etmek. Cunningham ve Taylor’?n anlay??lar?nda da oldu?u üzere, hareket etmek durmamak anlam?nda kullan?lm?yordu. Birçok koreograf o dönem için çok önemli bir yenilik olarak, dans?n özel bir teknik üstünlük gerektirdi?i kavram?na kar?? ç?kt?lar. Yeni birçok dans?n hammaddesini teknikten ziyade gündelik hareketler olu?turuyordu.

Yvonne Rainer’in Trio A [28] adl? gösterisi bu anlay??a iyi bir örnek olu?turuyordu. Dansç? bilinçli bir tercihle teknik üstünlük sergilemiyor; dolay?s?yla seyirciyi cezbetmeye, onda hayranl?k uyand?rmaya çal??m?yordu. Hareketi icra ederken çaba gösterdi?ini, yoruldu?unu ya da zorland???n? gizlemiyordu. Hatta seyircinin tek ayak üstünde dengede durman?n ne kadar zor oldu?unu alg?lamas?n? sa?lamaya çal???yordu. Bu ?ekilde asl?nda dans?n daha demokratik bir sanat olarak alg?lanabilece?i, herkesin sahne üzerinde icrac? olabilece?i iddias?n? ortaya koyuyordu. Gösteri dansç? ya da dansç? olmayan birçok farkl? beden tipindeki icrac? taraf?ndan sergilendi. Art?k sahnede bir etki olu?turmak için balenin talep etti?i mutlak, idealize fizikler gerekmiyor fakat icrac?lar?ndan zekâ ve gayret talep ediliyordu. Rainer Trio A’y? Convalescent Dance(?yile?me Dans?) ad?yla Vietnam Sava??’n? protesto eden bir programda da sergiledi. 60’l? y?llar?n sonlar?ndaki politik ortamda siyasi ve sanatsal aktivizmi birle?tirmeye çal??an az say?daki koreograf aras?ndayd?.

60’ LI YILLARIN SONLARI

60’l? y?llar?n sonlar?ndan itibaren bale ve modern dans bas?nda daha fazla yer bulmaya ba?lam??t?. Time, Newsweek Saturday Review gibi günlük gazeteler artan s?kl?klarda dans röportajlar? yay?nlamaya ba?lad?lar. Joffrey’nin balesi Astarte 1968’de Time’?n kapa?? oldu. Kamera 3, Ed Sullivan ?ov gibi programlar dans? hiç canl? performans izlememi? olan Amerikal? seyircilere ula?t?rm?? oldu. Hatta avangard dans dizileri dahi yap?ld?.

Dans?n popülerli?i, dans? ya da dansç?lar? konu alan film ve müzikal komedi bollu?una da yol açt?. Dancin (1978) ve All That Jazz (1980) örnek verilebilir. Amerika’da 1968’de ba?ka bir finansman merkezi olanNational Endowment for the Arts (NEA) kuruldu. NEA, Dans Notasyon Bürosu ve New York Halk Kütüphanesi gibi kurulu?lar? da destekledi. Guggenheim Vakf? bireysel dansç?lara, koreograflara, ele?tirmenlere ve akademisyenlere maddi destekte bulundu. Ulusal topluluklar taraf?ndan kabul edilen dansç?lar maa? ve emekli ayl??? gibi sosyal haklardan faydaland?lar. 1956’da Dorothy Alexander ilk yerel dans festivalini düzenledi. 70’li y?llara gelindi?inde art?k çok daha fazla say?da topluluk ve geni?leyen bir seyirci kitlesi vard?. Bu durumla ba?lant?l? iki farkl? yakla??m sözkonusuydu: biri popülizmin dans?n sanatsal içeri?ini yok edece?ini, ötekisiyse artan izleyici kitlesinin ve topluluklar aras? rekabetin yarat?c?l??? artt?raca??n? söylüyordu,cesaretlerini, kahramanl?klar?n? mizahile?tirerek sunan Robert North’inTroy Game’i (Truva Oyunu) toplulu?un en ünlü eserlerinden biri oldu.

DANS T?YATROSU VE PINA BAUSH

Dansa yönelik iki yeni yakla??m Bat? ve Do?u’dan, Almanya ve Japonya’dan geldi. Japonya’daki Butoh ve Almanya’daki Dans Tiyatrosu (tanztheater) ak?mlar? 60’l? y?llarda ortaya ç?kt?:

modern3modern4modern5

Dans Tiyatrosu :Almanya’da geli?en bu dans ak?m? Almanya d???nda en çok Pina Bausch’un eserleri ve onun toplulu?u Wuppertaler Tanztheater (Wuppertal Dans Tiyatrosu) arac?l???yla tan?nd?. Butoh’un daha stilize nitelikli eserlerine k?yasla Bausch’un eserleri ya?ad???m?z dünyaya daha yak?n bir ba?lama oturuyordu.

Bausch’un basmakal?p ça?da? kostümler giyen icrac?lar?, çok çal??m?? dansç?lar olarak görünmekten ziyade s?radan insanlar olarak sunuluyorlard?. Baz?lar?n?n gayet s?radan görünen eylemleri, tekrar arac?l???yla daha fazla anlam kazan?yordu. Eserlerinde kad?nlar neredeyse her zaman kurbanlar, erkeklerse sald?rgan kiler olarak sunuluyordu.

Sahne zemini Arien’deki (Aryalar-1978) gibi sahte bir hipopotamla kapl? bir su birikintisi ya da Bluebeard’daki (Mavi Sakal-1977) gibi yere b?rak?lan bir hal? olabiliyordu. Dansç?lar duruma göre konu?up, ?ark? söylüyor, ç??l?k ya da kahkaha at?yordu ve ço?unlukla kar?? cinsin kostümlerini giyiyorlard?. Bausch’un eserleri genellikle bireyler ve cinsiyetler aras?ndaki ileti?im eksikli?i ya da aksakl???na, bireyler aras?ndaki empati yoksunlu?una odaklan?yordu. Ac?, k?zg?nl?k ve zalimlik onun koreografilerindeki hakim temalard? ve do?al olarak baz? izleyiciler bunlara kar?? nefretle tepki gösteriyordu. Bausch’un seyircide olumlu ya da olumsuz bir duygusal tepki yaratamad???n? pek az ki?i söyleyebilir

ÜLKEM?ZDE 60 VE 70 L? YILLARDA MODERN DANS

Ülkemizde ise akademik dans formu olarak 60 y?l kadar bir Klasik Bale geçmi?imiz var. Modern dans ise çok daha sonralar? gelmi?tir. 70’li y?llardan itibaren ise Devlet Opera ve Balesi içerisinde birkaç deneysel çal??ma yap?lm??t?r.

ÖZET OLARAK

Martha Graham, Rudolf Laban, Merce Cunningham, Lester Horton, Alvin Ailey, gibi sanatç?lar Modern dans? bir sahne formu olarak olu?umunda ve belirli teknik çerçeveye oturtulmas?nda büyük katk?lar sa?lam??lard?r. 60-70’li y?llar ise yeni ve deneysel sahneleme biçimlerinin ve anlay??lar?n hakim oldu?u bir dönem olmu?tur.  Dans Tiyatrosu ve Kontak Do?açlaman?n gibi biçimler Modern dans gösterimine dahil olmu?tur. 60’l?-70’li y?llarda geli?en performans sanat?n?n temel özellikleri; temsiliyet iddias?n?n ve virtüözitenin reddi; bedensel deneyimin ve minimalizmin sahiplenilmesi olarak belirtiliyor. Bu süreçte  performans teorisine yönelik okumalar?n sonuçlar? sahneye ta??n?yor. “Kavramsal sanat” tart???lmaya ba?lan?yor.

 

Hakkında İmer Sema Gürman

İmer Sema Gürman
1981 istanbul da doğdu ,10 yıl bale eğitiminin ardından Yıldız Teknik Üniversitesi Dans Ana Sanat Dalı'nda anatomi,kompozisyon, koreografi ,bale ve dans eğitimi aldı ve ardından Anadolu üniv işletme fakültesini bitirdi.Ege üniv,Etkin İnsan Gelişim Enstitüsü'nde pilates eğitimi ile Pilates Federasyonu Hamile Pilatesi eğitimi aldıktan sonra American Fitness and Aerobic Association (AFAA) International'a bağlı Fitness Turk Ftio All Akademi'yi ve Zumba Fitness B1-B2 eğitimlerini tamamladı.Oyunculuk üzerine Ekran Akademi ' de eğitimler almış Ayşe Erbulak ,Uğurkan Erez Eylem Şenkal ,Hazal Selçuk gibi isimlerle çalışmış ve tiyatro çalışmalarına yönelmiştir.Bu amaçla eğitimlerine devam etmektedir.Dans tiyatrosu ve çağdaş dans üzerine projeler üretmekte kolej-yuva- spor ve kültür,sanat merkezlerinde dans,bale,spor dersleri vererek eğitmenlik ,koreograflık ile dansçı ve oyunculuk kariyerine devam etmektedir.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*