Anasayfa / Hukuk / 27 Mayıs Darbesi (1)

27 Mayıs Darbesi (1)

27 Mayıs Darbesi (1)

27 Mayıs Darbesi

Bilindiği gibi 14 Mayıs 1950 seçimleri, Osmanlı Devleti-Türkiye Cumhuriyeti seçimleri arasında anılan tarihe kadar yapılmış ilk ve tek demokratik seçimdir. Bundan önceki bütün seçimler demokratik ilkelerle bağdaşmamakta, bundan dolayı da gerçek bir seçim olarak kabul edilmemektedir. Anılan tarihli seçim sonuçları şöyledir:

Siyasi Partiler Genel Başkan Oy sayısı Oy Oranı Milletvekili Sayısı
  Demokrat Parti Celal Bayar 4.391.694 55,2 416
  Cumhuriyet Halk Partisi İsmet İnönü 3.148.626 39,6 69
  Millet Partisi Yusuf Hikmet Bayur 368.537 4,6 1
  Bağımsızlar   44.537 0,6 1
Toplam   %100 487

Görüldüğü üzere 14 Mayıs 1950 seçimleriyle henüz kuruluşundan fazlaca bir zaman geçmemesine rağmen Demokrat Parti (DP) büyük bir farkla TBMM’deki çoğunluğu ele geçirmiş; aynı zamanda cumhuriyetin ilanından itibaren tek başına ülkeyi yöneten yürüten CHP’nin iktidarına da son vermiştir. 14 Mayıs seçimleri o zamana kadar yapılmış ilk demokratik seçimler olması nedeniyle de DP ülke yönetimine demokratik usullerle gelen ilk siyasi partidir. Ülkemizde 14 Mayıs seçimlerinden önce zaman zaman yoğunlaşan otoriter yönetim uygulamaları söz konusu olmuştur. Esasında yukarıda verilen tablo, seçmen kitlesinin anılan otoriter yönetim uygulamalarına yönelik tepkisini de yansıtmaktadır. Sonuç olarak DP’nin kuruculuları belirli bir süre CHP saflarında siyaset yaptıktan sonra anılan partiden ayrılarak DP’yi kurmuşlardır. DP’nin kuruluş tarihi 1946 yılıdır. 1945 yılında kuruluş süreci başlamış olmasına rağmen dönemin CHP hükûmeti tarafından kuruluşuna izin verilmediği için belirli bir süre kurulamamış ve kurulup faaliyetlerine başlaması 1946 yılına sarkmıştır. Dönemin hükûmeti DP’nin kuruluşuna izin verir vermez, anılan partinin örgütlenmesini tamamlamadan onu baskın bir seçimle elimine etmek için 21 Temmuz 1946 tarihinde genel seçimlerin yapılması kararını almıştır. Bütün anti demokratiklik niteliğine ve DP’nin daha yeni kurulmuş ve örgütlenmesini tamamlamamış olmasına rağmen anılan tarihli seçimlerde DP büyük bir başarı göstermiş ve 64 milletvekili ile TBMM’de temsil edilmeye hak kazanmıştır.

21 Temmuz 1946 Genel Seçim Sonuçları: (DP’nin milletvekili sayısı, bağımsız giren milletvekilleriyle birlikte 66’dır)

Siyasi Parti Milletvekili Sayısı
Cumhuriyet Halk Partisi 395
Demokrat Parti 64
Bağımsızlar 6
Toplam 465

DP’nin 14 Mayıs 1950 seçimlerindeki üstün başarısını sonraki yapılan 2 Mayıs 1954 ve 27 Ekim 1957 seçimlerinde de devam ettirmiştir.

2 Mayıs 1954 Genel Seçim Sonuçları:

Siyasi Parti Genel başkanı Oy Sayısı Oy Oranı Milletvekili Sayısı
Demokrat Parti Adnan Menderes 5.151.550 57,61 502
Cumhuriyet Halk Partisi İsmet İnönü 3.161.696 35,35 31
Cumhuriyetçi Millet Partisi Osman Bölükbaşı 434.085 4,85 5
Bağımsız 137.318 1,53 3
Türkiye Köylü Partisi Tahsin Demiray 57.011 0,63 0
Toplam 8.941.660 100,00 541

27 Ekim 1957 Genel Seçimleri Sonuçları:

Siyasi Parti Genel başkanı Oy Sayısı Oy Oranı Milletvekili Sayısı
Demokrat Parti Adnan Menderes 4.372.621 47,87 424
Cumhuriyet Halk Partisi İsmet İnönü 3.753.136 41,09 178
Cumhuriyetçi Millet Partisi Osman Bölükbaşı 652.064 7,13 4
Hürriyet Partisi Fevzi Lütfi Karaosmanoğlu 350.597 3,83 4
Bağımsız 4.994 0.05 0
Toplam 9.133.412 100,00 610

DP’nin normal yollardan ya da demokratik seçimlerle iktidardan gitmesinin mümkün olmadığını anlayın dönemin ekonomik, askeri, bürokratik elitleri 27 Mayıs 1950 tarihinde askeri bir darbe ile ülke yönetimine el koymuşlar ve dönemin Başbakanı Adnan Menderes Kütahya’da Silahlı Kuvvetler tarafından tutuklanmıştır.

Dönemin yargı bürokrasisini büyük desteğiyle gerçekleştirilen darbe sonrası 14 Ekim 1960’ta başlayan Yassıada davaları, 15 Eylül 1961’de karara bağlandı. Anılan davalarda 592 sanıktan 288’i için idam istendi. 15 sanık idam cezası alırken, 31’i müebbetle cezalandırıldı. 418 sanık da çeşitli cezalara çarptırıldı. Cezaları onaylanan Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan 16 Eylül 191 tarihinde idam edilirken bir gün sonra yani 17 Eylül 1961’de de Adnan Menderes İmralı adasında idam edilmiştir.

27 Darbesini gerçekleştiren Milli Birlik Komitesi üyesi askerler arasında yer Albay Alparslan Türkeş 27 Mayıs 1960 günü saat 15.00’de Genelkurmay Başkanlığı’nda yapılan basın toplantısında darbenin gerekçesini açıklamıştır. Alparslan Türkeş’e göre darbenin gerekçesi şöyledir:

“Yürürlükteki Anayasa idare tarafından çiğnenirse o idarenin meşruiyeti şüpheye düşer. Onun için biz birkaç seneden beri memlekette Anayasa’nın ihlal edildiğine şahit olduk. Fakat sabırla bekledik ve içten temenni ettik ki bu yol parlamenter nizam içinde mecliste halledilsin. Son bir aylık hadiseler memlekette büyük üzüntüye sebep oldu ve demokrasi hayatımız bir çıkmaza girdi. Fakat bütün ümit ve beklememize rağmen parlamentoda bunun düzelmesine gidilmedi. Diktatörlüğe gidileceğinden bütün memleket endişeye düştü ve bu hal ayrı partilere mensup vatandaşların münasebetlerini de güç hale soktu. Bu durum karşısında memleketin ve milletin iç ve dış tehlikelerden korunması sorumluluğunu üzerinde taşıyan Türk Silahlı Kuvvetleri, kötü şekilde yürütülen bu iç mücadelenin memleketin dış emniyetini de tehlikeye soktuğunu gördü. Bunun hem Ortadoğu bölgesinde sulh ve sükunu temin, hem de Anayasa’nın her türlü tesirden azade bir hale getirilmesi maksadıyla Türk Silahlı Kuvvetleri kendi sorumluluğu dahilinde düzeltmeye karar verdi.”

Türkiye siyasi tarihinin en hüzünlü dönemlerinde birisi 27 Mayıs 1960 darbesiyle başlamıştır. Türkiye’nin anılan tarihten günümüze kadar gelen yapısal sorunlarının kaynağı 27 Mayıs 1960 darbesidir. Bundan konu birkaç yazıda 1950-1960 arası DP iktidarı dönemi, darbe öncesi gelişmeler, darbe süreci ve darbe sonrası ara rejim uygulamalarına şeklinde anlatılmaya çalışılacaktır. Bir sonraki yazıda görüşmek üzere…

YAZARIN DİĞER YAZILARI

33- Geçici Bakanlar Kurulu ya da Seçim Hükûmeti, http://webunya.com/gecici-bakanlar-kurulu-ya-da-secim-hukumeti

32- Cumhurbaşkanının Seçimlerin Yenilenmesine Karar Verme Yetkisi Üzerine (2), http://webunya.com/cumhurbaskaninin-secimlerin-yenilenmesine-karar-verme-yetkisi-uzerine-2

31- Cumhurbaşkanının Seçimlerin Yenilenmesine Karar Verme Yetkisi Üzerine (1), http://webunya.com/cumhurbaskaninin-secimlerin-yenilenmesine-karar-verme-yetkisi-uzerine-1

30- 1982 Anayasası’na Göre Hükûmetin Kurulması Süreci ve Hükûmet Senaryoları, http://webunya.com/1982-anayasasina-gore-hukumetin-kurulmasi-sureci-ve-hukumet-senaryolari

29- Süleyman Demirel’den Kalanlar, http://webunya.com/suleyman-demirelden-kalanlar

28- 7 Haziran 2015 Seçim Sonuçları Üzerine ve Hükûmet Senaryoları, http://webunya.com/7-haziran-2015-secim-sonuclari-uzerine-ve-hukumet-senaryolari

27- 7 Haziran 2015 Genel Seçimleri Üzerine (3), http://webunya.com/7-haziran-2015-genel-secimleri-uzerine-3-hdp-baraji-gecer-mi

26- 27 Mayıs Darbesi (2), Darbenin İlk Günleri ve Basın, http://webunya.com/27-mayis-darbesi-2-darbenin-ilk-gunleri-ve-basin

25- 27 Mayıs Darbesi (1), http://webunya.com/27-mayis-darbesi

24- 7 Haziran 2015 Genel Seçimleri Üzerine (2), http://webunya.com/7-haziran-2015-genel-secimleri-uzerine-2 

23- 7 Haziran 2015 Genel Seçimleri Üzerine (1), http://webunya.com/7-haziran-2015-genel-secimleri-uzerine

22- Danıştay’ın 12.11.2014 Tarihli Başörtüsüne İlişkin Kararı Üzerine (2), http://webunya.com/danistayin-12-11-2014-tarihli-basortusune-iliskin-karari-uzerine-2

21- Danıştay’ın 12.11.2014 Tarihli Başörtüsüne İlişkin Kararı Üzerine (1), http://webunya.com/danistayin-12-11-2014-tarihli-basortusune-iliskin-karari-uzerine-1

20- Genel Oyla Belirlenen Cumhurbaşkanının Meşruiyeti Sorunu (2), http://webunya.com/genel-oyla-belirlenen-cumhurbaskaninin-mesruiyeti-sorunu-2

19- 27 Nisan Darbesi Sonrası Gelişmeler, http://webunya.com/27-nisan-darbesi-sonrasi-gelismeler

18- 27 Nisan Darbesi (2), http://webunya.com/27-nisan-darbesi-2

17- 27 Nisan Darbesi (1), http://webunya.com/27-nisan-darbesi-1

16- Cumhurbaşkanının Üniversite Rektörlerini Seçme ve Atama Yetkisi ve İstanbul Üniversitesi Rektörlük Seçimleri Üzerine, http://webunya.com/rektorluk-secimleri-uzerine

15- Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin 26.02.2015 Tarihli Başörtüsü Kararı Üzerine, http://webunya.com/askeri-yuksek-idare-mahkemesinin-basortusu-karari-uzerine

14- 12 Mart Darbesi Sonrası ve Ara Rejim, http://webunya.com/12-mart-darbesi-sonrasi-ve-ara-rejim

13- 12 Mart Darbesi, http://webunya.com/12-mart-darbesi,

12- 28 Şubat Darbesi, http://webunya.com/28-subat-darbesi

11- İçimizdeki Yunanistanl?lar, http://webunya.com/icimizdeki-yunanistanlilar,

10- Cumhurbaşkanının Bakanlar Kuruluna Başkanlık Etmesi Meselesi,

http://webunya.com/cumhurbaskaninin-bakanlar-kuruluna-baskanlik-etmesi-meselesi

9- Türkiye’de Demokrasiye Yapılmış Müdahaleler ve Savcı Sacit Kayasu’nun Ardından,

http://webunya.com/turkiyede-demokrasiye-yapilmis-mudahaleler-ve-savci-sacit-kayasunun-ardindan

8- HSYK’nın Denetimi ve Kuvvetler Ayrılığı Meselesi (1),

http://webunya.com/hsyknin-denetimi-ve-kuvvetler-ayriligi-meselesi-1

7- Zorunlu Din Dersleri ve İHAM Sorunu, http://webunya.com/zorunlu-din-dersleri-ve-iham-sorunu,

6- Genel Oyla Belirlenen Cumhurbaşkanının Meşruiyeti Sorunu (1),

http://webunya.com/genel-oyla-belirlenen-cumhurbaskaninin-mesruiyeti-sorunu-1

5- Demokrasi Azınlığın Haklarını Korur; İsteklerini Değil,

http://webunya.com/demokrasi-azinligin-haklarini-korur-isteklerini-degil

4- Hükûmet Sistemi Tartışmaları (3) ve ABD’deki Bütçe Krizi,

http://webunya.com/hukumet-sistemi-tartismalari-3-ve-abddeki-butce-krizi

3- “Müzakereci Demokrasi” ve “Gezi Meselesi”,

http://webunya.com/muzakereci-demokrasi-ve-gezi-meselesi

2- Hükûmet Sistemi Tartışmaları (2),

http://webunya.com/hukumet-sistemi-tartismalari-2

1- Hükûmet Sistemi Tartışmaları (1) ve “Biz Bize Benziyoruz” Meselesi,

http://webunya.com/hukumet-sistemi-tartismalari-ve-biz-bize-benziyoruz-meselesi

Yrd. Doç. Dr. Ferhat USLU

 

 

 

Hakkında Yrd. Doç. Dr. Ferhat Uslu

Yrd. Doç. Dr. Ferhat Uslu
1979 yılında Bursa-İnegöl’de dünyaya geldi. 1996 yılında İnegöl Ticaret Meslek Lisesi’nden, 2000 yılında İstanbul Üniversitesi, Hukuk Fakültesi, Adalet Meslek Yüksekokulu’ndan; 2004 yılında Marmara Üniversitesi, Hukuk Fakültesi’nden mezun oldu. 2008 yılında Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Hukuk Anabilim Dalı, Kamu Hukuku Bilim Dalı Tezli Yüksek Lisans Programı’nı; 2013 yılında İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kamu Hukuku Anabilim Dalı Doktora Programı’nı tamamladı. 2009-2012 yılları arasında İstanbul Üniversitesi, Hukuk Fakültesi, Anayasa Hukuku Anabilim Dalı’nda Araştırma Görevlisi olarak görev yaptı. 18.08.2014 tarihinde Sakarya Üniversitesi, Hukuk Fakültesi, Anayasa Hukuku Anabilim Dalı’na Yardımcı Doçent olarak atandı. Yrd. Doç. Dr. Ferhat USLU anılan üniversitede Hukuka Giriş, Anayasa Hukuku, Anayasa Hukuku Genel Esaslar, Anayasa Yargısı, Türk Anayasa Hukuku, Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru, Siyasi Partiler Hukuku, İnsan Hakları Hukuku ve Genel Kamu Hukuku dersleri vermekte olup İngilizce bilmektedir.

2 yorum

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*